Vaccinaties voor volwassenen: welke inentingen hebt u nodig?
Denkt u bij vaccinaties automatisch aan kinderziekten en schoolinentingen? Dan bent u niet alleen — maar u mist wel een stuk van het verhaal. Ook als volwassene hebt u vaccinaties nodig: herhalingsprikken die na verloop van tijd hun bescherming verliezen, seizoensgebonden vaccins zoals het griepvaccin, en nieuwe vaccins die nog niet bestonden toen u jong was. Welke precies? Dat hangt af van uw leeftijd, gezondheid en risicogroep.
Het Belgische vaccinatiebeleid voor volwassenen
In België formuleert de Hoge Gezondheidsraad de aanbevelingen. De Vlaamse overheid vertaalt die naar concrete acties, en uw huisarts is het eerste aanspreekpunt om te bespreken welke vaccins voor u relevant zijn.
Anders dan bij kinderen, waar vaccinaties via het schoolprogramma gaan, bent u als volwassene zelf verantwoordelijk om uw vaccinaties bij te houden. Geen uitnodiging, geen herinnering — tenzij uw huisarts het bijhoudt via uw Globaal Medisch Dossier (GMD).
De basisvaccins voor elke volwassene
Tetanus en difterie (dT)
De bescherming tegen tetanus en difterie vermindert na verloop van jaren. Elke volwassene zou om de tien jaar een herhalingsprik moeten krijgen. Hand op het hart: weet u wanneer uw laatste tetanusprik was? De meeste mensen hebben er geen idee van.
Het vaccin is beschikbaar bij uw huisarts en wordt terugbetaald door het ziekenfonds. Vraag uw arts om uw vaccinatiestatus te controleren — zeker als u werkt in de tuin, op de boerderij of in de bouw, waar het risico op wondinfecties groter is.
Kinkhoest (pertussis)
Kinkhoest is niet alleen een kinderziekte. Volwassenen kunnen het ook krijgen en — wat erger is — doorgeven aan baby's die nog te jong zijn voor vaccinatie. Een herhalingsprik met kinkhoestcomponent wordt specifiek aanbevolen voor:
- Aanstaande ouders (tijdens de zwangerschap of kort na de bevalling)
- Grootouders die nauw contact hebben met baby's
- Zorgpersoneel
Seizoensvaccins: de griepprik
Elk najaar raadt de overheid de griepvaccinatie aan voor specifieke groepen:
- Iedereen van 65 jaar en ouder
- Personen met chronische aandoeningen (diabetes, hart- en longziekten, nierproblemen)
- Zwangere vrouwen (tweede en derde trimester)
- Bewoners van woonzorgcentra
- Zorgverleners
Het griepvaccin wordt grotendeels terugbetaald door het ziekenfonds. U betaalt een klein deel remgeld — doorgaans minder dan 5 euro. Uw huisarts of apotheker kan het vaccin toedienen.
Twijfelt u of het nut heeft? De griep is voor gezonde volwassenen doorgaans onschuldig maar vervelend. Voor 65-plussers en chronisch zieken kan het echter leiden tot ernstige complicaties, ziekenhuisopnames en overlijden. Het vaccin voorkomt dat niet in 100% van de gevallen, maar vermindert de ernst van de ziekte aanzienlijk.
Het zona-vaccin (gordelroos)
Wie windpokken heeft gehad als kind — en dat is bijna iedereen — draagt het varicella-zostervirus levenslang in zich. Op oudere leeftijd kan het virus reactiveren als gordelroos (zona): een pijnlijke, blaarvormigende huiduitslag die weken kan aanhouden. Bij sommige patiënten blijft de zenuwpijn zelfs maanden of jaren duren.
Sinds kort wordt het zona-vaccin (Shingrix) aanbevolen voor alle 65-plussers. Het ziekenfonds betaalt het vaccin gedeeltelijk terug — informeer bij CM, Partena, Helan of uw mutualiteit naar het exacte bedrag, want de tussenkomst verschilt per ziekenfonds.
Pneumokokkenvaccin
Pneumokokken kunnen longontsteking, hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging veroorzaken. Het vaccin wordt aanbevolen voor:
- Alle 65-plussers
- Personen met een verzwakt immuunsysteem
- Patiënten met chronische long-, hart- of leveraandoeningen
Bespreek met uw huisarts in Brussel, Antwerpen, Gent of elders of dit vaccin voor u relevant is. Het wordt terugbetaald door het ziekenfonds.
Hepatitis-vaccins
Hepatitis A
Aanbevolen voor reizigers naar risicogebieden, personen met chronische leveraandoeningen en mannen die seks hebben met mannen. Het vaccin is niet standaard terugbetaald maar sommige ziekenfondsen bieden een tussenkomst via de aanvullende verzekering.
Hepatitis B
Sinds 1999 worden alle kinderen in België gevaccineerd tegen hepatitis B. Als u vóór die datum geboren bent en niet gevaccineerd werd, bespreek dan met uw arts of alsnog vaccinatie aangewezen is — zeker als u in de gezondheidszorg werkt of naar risicolanden reist.
COVID-19 en toekomstige vaccins
De COVID-19-vaccinatie wordt periodiek aangeboden, met name in het najaar, gericht op risicogroepen. De overheid communiceert elk seizoen welke groepen in aanmerking komen. Volg de informatie via uw huisarts, het ziekenfonds of de website van het Agentschap Zorg en Gezondheid.
Waar kunt u zich laten vaccineren?
- Uw huisarts — het meest gebruikelijke kanaal voor volwassenenvaccinaties
- De apotheker — mag sinds kort ook griepvaccins toedienen
- Arbeidsgeneesheer — voor beroepsgerelateerde vaccinaties
- Travel clinic — voor reisvaccinaties (gele koorts, tyfus, etc.)
Zoek een huisarts via zorg-portaal.be en bespreek uw vaccinatiestatus tijdens de volgende consultatie.
Hoe houdt u uw vaccinaties bij?
In Vlaanderen worden vaccinaties geregistreerd in Vaccinnet — een digitaal register. Uw huisarts kan uw vaccinatiestatus opvragen. Hebt u uw oude vaccinatiekaart niet meer? Vraag aan uw arts om de beschikbare gegevens te controleren en een inhaalschema op te stellen.
Veelgestelde vragen
Zijn vaccinaties voor volwassenen verplicht in België?
Nee, er is geen vaccinatieplicht voor volwassenen. De enige wettelijke verplichting betreft het poliovaccin voor kinderen. Alle andere vaccinaties zijn aanbevelingen.
Betaalt het ziekenfonds alle volwassenenvaccinaties?
Niet allemaal. Het griepvaccin, pneumokokkenvaccin en basisherhaalvaccins (tetanus, difterie) worden terugbetaald. Het zona-vaccin wordt gedeeltelijk vergoed. Reisvaccinaties zijn doorgaans niet terugbetaald door de basisverzekering.
Kan ik meerdere vaccins tegelijk krijgen?
Ja, dat kan veilig. Uw arts kan meerdere vaccins in één consultatie toedienen, eventueel in verschillende armen. Dit bespaart u tijd en extra consultatiekosten.
Wat als ik niet weet welke vaccinaties ik als kind heb gehad?
Uw huisarts kan in Vaccinnet nagaan welke vaccinaties geregistreerd staan. Bij twijfel kan een bloedonderzoek uitwijzen of u antilichamen hebt. In het slechtste geval start u gewoon een (inhaal)schema — dubbel vaccineren is niet schadelijk.
Waar vind ik informatie over reisvaccinaties?
Het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen en de travel clinics van grote ziekenhuizen geven gepersonaliseerd advies op basis van uw bestemming. Plan uw bezoek minstens zes weken voor vertrek.